Operacje wykonywane przez bankierów rzymskich (argentarii)

Abstract

Argentarii to jedna z grup bankierskich w starożytnym Rzymie. Charakterystycznym wyznacznikiem ich działalności był nałożony w edykcie pretorskim obowiązek prowadzenia księgi rachunkowej. W księdze tej ewidencjonowane były określone typy czynności dokonywanych zazwyczaj przez bankierów na rzecz klientów. Obowiązek ten znajduje odzwierciedlenie w pretorskiej regulacji editio rationum. Wśród operacji bankierskich mających swój wyraz w księdze rachunkowej była działalność depozytowa i pożyczkowa. Bankierzy przyjmowali depozyty pieniężne zwane depositum regulare (przedmiotem depozytu były: monety, dokumenty, a niekiedy inne rzeczy ruchome) oraz depositum irregulare (do zwrotu na każde żądanie, w postaci tantundem eiusdem generis). Klienci chronili tym samym kapitał przed rozbojami, a także wykorzystywali depozyt do zapłaty w związku z receptum argentarii. Polegało ono na złożeniu nieformalnej obietnicy przez bankiera dotyczącej świadczenia z jego strony określonej sumy pieniężnej lub rzeczy. Bankierzy zwani argentarii udzielali często pożyczek – ambitnym nobilom, municipium lub władcom Wschodu. Mogli również uczestniczyć w udzielaniu pożyczek morskich. W drugiej połowie II w. p.n.e. pojawiło się kilka istotnych zmian w prowadzeniu działalności bankierskiej. Argentarii, którzy do tej pory zajmowali się przyjmowaniem depozytów, zaczęli brać również regularny udział w sprzedażach aukcyjnych. Kolejną formą działalności bankierskiej była kontrola jakości i wymiana monet. Początkowo te właśnie operacje wykonywali nu mularii występujący w roli urzędowych probierców. Zapewne argentarii nie byli kontrolerami jakości, ani nie zajmowali się odzyskiwaniem długów swoich klientów od osób trzecich.