System patentowy a ekonomiczna teoria dóbr

Abstract

tą systemu patentowego jest przyznanie i zagwarantowanie twórcy wynalazku lub innemu podmiotowi uprawnionemu prawa wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy i zawodowy w okresie przewidzianym przez przepisy prawa. Zasadność funkcjonowania ochrony patentowej nie jest jednak oceniana jednoznacznie wśród przedstawicieli piśmiennictwa. Pojawiają się zarówno głosy akcentujące konieczność i przydatność systemu patentowego, negujące celowość jego istnienia, jak i stanowisko zakładające, że nie ma możliwości jednoznacznego udzielenia odpowiedzi na pytanie o zasadność funkcjonowania systemu ochrony patentowej. W artykule podjęto więc próbę oceny, czy celowe jest – z ekonomicznego punktu widzenia – utrzymywanie ochrony patentowej. Ponadto rozważania poświęcone są analizie systemu ochrony patentowej z perspektywy ekonomicznej teorii dóbr, a w szczególności w zakresie różnic między dobrami publicznymi, prywatnymi i klubowymi. W zależności bowiem od przyjętej przez ustawodawcę aksjologii pewne rozwiązania o charakterze technicznym spełniające przesłanki zdolności patentowej wyłączone są spod ochrony patentowej, stając się automatycznie dobrami publicznymi. Z kolei unormowanie dotyczące umów licencyjnych kształtuje możliwość korzystania z wynalazku w ramach udzielonej licencji analogicznie do korzystania z tzw. dóbr klubowych w ujęciu teorii Jamesa M. Buchanana. Wątpliwości budzi również zagadnienie licencji przymusowych w kontekście możliwości zakwalifikowania ich do kategorii dóbr publicznych lub klubowych.